SNS Reaal en de militaire inlichtingendienst

Een foto in het Financieele Dagblad roept herinneringen op aan de tijd dat het huidige hoofdkantoor van SNS Reaal werd geopend.

20130202-140023.jpg

De sfeer in de kantine van de spiksplinternieuwe kantoortoren van Reaal-verzekeringen in Utrecht staat in mijn herinnering gegrift. Het was er een van warmte en gloedvolle verwachting op de binnenkomst van ‘onze Wim’, minister van Financiën Wim Kok. De zaal was gevuld met zijn oude makkers van de voormalige vakbondsverzekeraar Reaal. Die dag, begin jaren negentig, zou hij hun nieuwe hoofdkantoor komen openen met een mooie beleidstoespraak.

Na de klap van mijn eerste kennismaking met de ziekte sarcoïdose was ik door het ministerie van Financiën naar rustiger vaarwater gemanoeuvreerd. Een begripsvolle werkgever, ik ben er mijn chefs van toen nog steeds dankbaar voor.

Bij de directie voorlichting was ik, mede vanwege mijn vaardige pen, belast met de coördinatie van de speeches van de bewindslieden. Geregeld reisde ik met ze mee om ze in de praktijk te zien spreken. Studie van hun stijl en gebruik van geschreven teksten hielp bij het prepareren van toespraken. Op deze manier was ik ook in de kantine van Reaal verzeild geraakt.

Gewaagde overval
Het Reaal-kantoor met zijn karakteristieke gevel met groene ruiten was gebouwd op de plek waar eerder een (afgebroken) landmachtkazerne had gestaan. In die Hojel-kazerne had de antimilitaristische actiegroep Onkruit in de tachtiger jaren een gewaagde overval gepleegd.

Bij klaarlichte dag waren actievoerders een werkkamer van de inlichtingendienst van de landmacht binnengedrongen, hadden een stalen kast op een steekwagentje gezet en waren met de buit in een bestelautootje verdwenen.

Het was een actie met grote politieke en publicitaire gevolgen. Achtereenvolgende kabinetten hadden altijd de geruchten en beschuldigingen ontkend dat de soldatenvakbond VVDM door het leger bespioneerd werd. Onkruit maakte echter buitgemaakte, strikt geheime documenten openbaar die aantoonden dat de inlichtingendienst van de landmacht wel degelijk een langlopende operatie kende om de VVDM tot op het bestuursniveau te infiltreren.

In militaire kring was de woede over deze onthullingen en de blamage van de overval groot, maar Job de Ruijter, de toenmalige minister van Defensie in het eerste kabinet-Lubbers, was ‘not amused’ over het eigenmachtige optreden van zijn spionnen. Hij kon de plooien proberen recht te strijken in een Tweede Kamer die zich bij herhaling onjuist voorgelicht voelde. Naar verluidt vindt de samenvoeging van de zelfstandige inlichtingendiensten van de krijgsmachtdelen tot één militaire inlichtingendienst zijn oorsprong in dit incident.

Vermaatschappelijking
Deze affaire kon ik mij goed herinneren uit mijn militaire diensttijd, meteen voordat ik bij Financiën kwam. Als docent ‘vrede en veiligheid’ op de officiersschool van de luchtmacht had ik deze casus vaak behandeld. Mijn taakopdracht omvatte mede het proces van vermaatschappelijking van de krijgsmacht te ondersteunen. Dus wat als de democratische rechtsstaat grenzen trekt voor het opereren van het leger? Wat als een krijgsmachtdeel zijn ‘sectie stiekem’ desondanks zijn eigen gang laat gaan? Het leverde pittige discussies op over lastige afwegingen in een weerbarstige realiteit.

In het Financieele Dagblad zie ik dit weekeinde een foto van diezelfde kantoorgevel. Nu huist daarachter het hoofdkantoor van SNS Reaal. Terwijl de karavaan zich stort op de nationalisatie van de bank-verzekeraar door opnieuw een PvdA-minister van Financiën, koester ik mijn herinneringen aan een andere tijd.

Aan die tijd dank ik mijn ervaring met het schrijven van speeches, iets waarvan ik tot de dag van vandaag profiteer. Als ik naar een leeg blad papier of beeldscherm kijk, dan denk ik: wat zou ik willen zeggen wanneer ik het aan een zaal moest uitleggen? Dan beginnen de woorden vanzelf te stromen en vervloeit spreektaal in schrijftaal.

We vergeten het wel eens, maar vrijwel ieder stukje grond heeft zijn eigen betekenis. Voor de generaties die er eerder geweest en gevormd zijn, verliest de herinnering zijn betekenis niet.

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s