Westers boeddhisme de maat genomen (deel 2)

‘Wat is echt boeddhisme?’, vragen lezers van het Boeddhistisch Dagblad naar aanleiding van mijn samenvatting van een interview over boeddhistisch modernisme

Echt boeddhisme is een hersenschim, zij het een hersenschim die je, historisch en praktisch gezien, zeer wel kunt najagen.
De hang naar zuiverheid kan een bijzonder sterke persoonlijke drijfveer zijn.
Als je boeddhist bent, stel je je ‘echt boeddhisme’ voor.
Maar als je christen bent en zuiverheid najaagt, dan noem je het ‘echt christendom’.

De hersenschim van religieuze zuiverheid is de geschiedenis door voor sommigen een psychologische realiteit geweest die periodiek aanleiding heeft gegeven tot complete vernieuwingsbewegingen, in boeddhistische en in niet-boeddhistische tradities.

Benedictijns
Het antwoord dat je vindt wanneer je innerlijk het spoor volgt van zulke vragen, kan verschillend zijn.

Het antwoord van twee spirituele zoekers in twee verschillende boeddhistische tradities kan verschillend zijn.
Het antwoord van twee spirituele zoekers in dezelfde boeddhistische traditie kan, maar hoeft niet, verschillend te zijn.

Het antwoord van een benedictijnse monnik die in de abdij van Clervaux in zijn traditie beoefent kan, maar hoeft niet, hetzelfde te zijn als dat van een boeddhistische monnik die achtduizend kilometer verderop in een klooster in Taiwan beoefent.

Er zijn vele wegen die naar ‘Rome’ leiden.
Dezelfde inzichtservaring waartoe sommige boeddhisten langs de weg van meditatie komen, kunnen boeddhisten en niet-boeddhisten elders bereiken door gebruik te maken van hun verstand.
Roberto Assagioli, de Italiaanse psychiater die de geestelijk vader was van de psychosynthese, onderscheidt in zijn boek Transpersoonlijke ontwikkeling (1993) zeven verschillende inwijdingswegen, waarvan de boeddhaweg er eentje is.

Transformeren
Persoonlijk vind ik de interessantste vraag deze:
Hoe krijg je de cirkel rond?

Als je met het nodige oefenen in boeddhistische meditatie hebt geleerd de leegte te schouwen, hoe laat je dat dan je bestaan zodanig transformeren dat je inzicht verder de regie voert en je dus in staat van algehele bevrijding en als voorbeeld voor je omgeving voortleeft?
In hoeverre is dit mogelijk?
In hoeverre niet? (Shinran!)
En voor zover het niet mogelijk is, wat voor praktische gevolgen heeft dit?

In het interview met Robert Sharf dat ik heb samengevat, waarschuwt hij tegen de gesocialiseerde tunnelvisie van (sommig) westers boeddhisme en (sommige) seculiere mindfulnessleraren.
Want laten we wel wezen, er komen nogal wat ‘mindfulnessdeskundigen’, opgeleid of zelfbenoemd, de markt op van een dubieuze kwaliteit.

Soms even op de meditatiemat en dan weer de jachtige samenleving in om in het zweet ons aanschijns ons dagelijks brood te verdienen in een psychologische realiteit van cartesiaans dualisme.
‘Samsara is nirvana,’ kun je zeggen, maar wordt dit, ook door boeddhisten, niet te vroeg en te gemakkelijk gezegd, meer uit hoop dan op grond van persoonlijk verworven inzicht?
Is part-time boeddhisme eigenlijk wel mogelijk?

Groepsdruk
Op die zere plek legt Sharf mede de vinger.
Zou de achilleshiel van het westerse boeddhisme de vraag kunnen zijn of (sommige) meditatie-gecentreerde beoefening niet een vorm van escapisme is, individuele zinsbegoocheling, versterkt door de groepsdruk en de inbeelding van mede-beoefenaars?
Lees de andere artikelen op de website van Sharf.

De implicatie van die vraag is mede of hetgeen sommigen vinden ontbreken in de praktijk van Rients Ritskes c.s. niet eveneens ontbreekt in de meer ‘traditionele’ stromingen.
De vraag is of ‘traditie’ in westers boeddhisme niet soms een schaamlap is, nabootsing als suppletie voor wat in realiteit de missing link is: de integriteit van een boeddhistische beoefening die steunt op meer pijlers dan de meditatie ‘af en toe’.

Wilsnegatie
Over Zen schreef Carl Jung zo’n vijfenzeventig jaar geleden al dat de mystieke acrobatiek daarvan met de bijbehorende wilsnegatie vloekt met het leven van westerse mensen van wie het zwaartepunt cultureel en psychosociaal ligt in de wilsbevestiging.
Als de weg van Sokun Tsushimoto (minstens tien jaar koanstudie in de afzondering van een Japans zenklooster) niet begaanbaar is, is die van Thich Nhat Hanh dan beter, of is deze juist ook een schoolvoorbeeld van boeddhistisch modernisme?

Als eenvoudig leven het parool is om recht te doen aan de interpenetratie van mens en natuur op deze aarde, is het dan niet beter om als hedendaagse ‘broeders en zusters des gemenen levens’ intrek te nemen in nieuw te bouwen begijnhoven?
Is de Imitatio Christi van Thomas a Kempis (ook zo’n religieuze zuiveraar) voor ons niet een toegankelijker leidraad dan die vreemde Dharma van Siddharta Gautama?

In de wijsheid voorbij alle wijsheid bestaat immers geen onderscheid meer naar religieuze traditie (mag ik althans veronderstellen)!

New Age
Is christelijke spiritualiteit een nieuw leven inblazen op basis van de inspiratie van de Boeddha niet een veel logischer route dan de boeddhaweg zelf?
De Dalai Lama en Thich Nhat Hanh zeggen het ons in koor voor, maar toch lijkt het boeddhistische habijt ons dierbaarder dan het dagelijks tenue van de christelijke oblaat.

In hoeverre is wat wij boeddhisme noemen in het Westen, New Age gestoken in een dharmajasje en wanneer, onder welke condities, is boeddhisme een boeddhisme dat die naam werkelijk verdient?
En hoe beweeg je, zo nodig, van het een naar het ander?

Op deze vragen is geen algemeen antwoord mogelijk.
Het zijn echter wel vragen die de moeite van het stellen waard zijn.

Mij zul je niet horen zeggen of insinueren dat het westerse boeddhisme zo lek is als een mandje.
Dat zou geen recht doen aan de spirituele ontwikkeling van de boeddhisten die binnen en buiten mijn gezichtsveld leven.

‘Het’ boeddhisme, westers of anderszins, bestaat trouwens niet, behalve als containerbegrip.
In zijn interview spreekt Sharf dan ook uitsluitend over westers boeddhisme voor zover dit beïnvloed wordt door de veronderstellingen waarop het boeddhistische modernisme berust.

Onrust
De vragen van Sharf zijn zaadjes die mensen in hun gemoed kunnen meedragen en die wellicht ooit vrucht zullen afwerpen.
Daarom vat ik zo’n artikel samen.

Ik draag zulke zaadjes mee in mijn gemoed.
Het verandert de richting en de inhoud van mijn beoefening nu niet, maar het geeft wel voedsel aan mijn ontwikkeling en mijn discussie met anderen.
Niemand kan zijn persoonlijke toekomst overzien en zeggen of hij of zij altijd tot dezelfde traditie zal blijven behoren.

De onrust van moeilijke vragen hoeft ook niet onmiddellijk gesust te worden of gesmoord in ontkenning.
De discussie in de reactiekolom van het Boeddhistisch Dagblad legt soms bloot hoe ahistorisch en eendimensionaal de beleving van mensen kan zijn.
Waar is het besef van het antropologische en godsdienstsociologische continuüm waarin wij leven?
Waar het perspectief en het relativeringsvermogen?
Mijns inziens een leerpuntje voor de boeddhistische gemeenschap!

Vermenigvuldigen
De onrust die ik noemde, kan onwetendheid ontmaskeren waar deze ondanks de beste boeddhistische intenties ondergronds voortsluimert.
Het herinnert ons eraan hoe weinig grond we onder de voeten hebben en dat ook ons boeddhisme ons geen houvast biedt.
Geen enkel; nul komma nul.

Jezelf blootstellen aan immer durende twijfel kan een pré zijn in de traditie waarin ik me thuisvoel, maar ik realiseer me dat dit niet voor iedere boeddhist een gegevenheid is.

Het delen van Sharfs interview kan evenwel ook vermenigvuldigen zijn wanneer we de onrust toelaten zijn werk te doen zonder te proberen tot overeenstemming te komen over een voor iedereen geldige oplossing.


Meer lezen:
Westers boeddhisme de maat genomen
‘Het onvoltooide discours van het moderne boeddhisme’ door Jules Prast
‘Modernisme en meditatie’ door Kees Moerbeek
Artikelen op website Robert Sharf

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s