De bodhisattva van het bouwen en breken

Boeddhisten, daar heb je in de samenleving maar weinig aan, wanneer het erom gaat echt verantwoordelijkheid te nemen. Het zijn te vaak randfiguren, dromerige bouwers zonder het vermogen of de bereidheid een ei te breken, als de omstandigheden dit nodig maken

De ene keer zit ik met een legergeneraal te praten. De volgende keer met een radiocommentator.

Vandaag was de commentator aan de beurt. Wil je met me naar Oosting kijken? Die presenteert het rapport van zijn onderzoekscommissie. Nederland 1. “Zeg me wat je ervan vindt! Ik moet meteen daarna mijn mening geven.”

Ik ben niet onder de indruk van Oostings verhaal. Het is een ambtelijk-juridische reconstructie van de jaren negentig. Was de deal die toenmalig officier van justitie Teeven sloot met een drugscrimineel, fair? Nee, zegt Oosting.

Misschien. Maar ik werkte in de jaren negentig, eerst bij het ministerie van Financiën, toen bij ABN Amro. Twee maal in de roos als het ging om de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit. De sfeer was: we zijn de strijd aan het verliezen. Teeven was één van de crimefighters die achter de grote boeven aanging.

Het was de tijd die de commissie-Van Traa later reconstrueerde in een nog altijd lezenswaardig rapport. Dat ging over meer dan Oosting. De politie besloot drugs door te laten om te infiltreren in een bende. Maar uiteindelijk runde de bende de politie in plaats van omgekeerd.

Maar je zou de sfeertekening van Van Traa nog eens moeten nalezen. Delen van Amsterdam waar het openbaar gezag zich niet meer de baas wist omdat criminelen er de dienst uitmaakten. In die tijd bewogen crimefighters zich in nieuwe methodes. Gelukkig kun je achteraf leren van gemaakte fouten.

Dit geldt ook voor Oosting nu, al is de onderzochte zaak in vergelijking met Van Traa een peuleschil. Teeven sloot een deal waarbij een crimineel 4,7 miljoen gulden terugkreeg na aftrek van een schikkingsbedrag van 750.000 gulden. Terwijl de bewuste crimineel tenminste enkele tientallen miljoenen guldens had verdiend met zijn illegale negotie.

Tja. Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Misschien waren de crimefighters meer bezig met infiltratie en strafvervolging en hadden ze minder aandacht voor de administratieve afwikkeling. Oosting geeft voedsel aan het vermoeden dat officieren van justitie zich tegengewerkt voelden door hun ambtelijke bazen bij het Openbaar Ministerie en zelfs door de minister van Justitie. En waarschijnlijk stelden zij gewoon hun prioriteiten temidden van een overvloed aan zaken en beperkte tijd en middelen. Dat ambtenaren iets anders doen dan hun bazen willen, is niets nieuws. Het is de orde van de dag.

Minister Opstelten heeft de Tweede Kamer een verkeerde voorstelling van al deze zaken gegeven en is terecht afgetreden. Met hem trad, volgens staatsrechtelijk gebruik, zijn staatssecretaris af, de oud-officier van jusitie Teeven. De laatste is nu weer lid van de Tweede Kamer geworden. En Oosting, ja, dat is mosterd na de maaltijd.

Per sms houd ik de radiocommentator op de hoogte van deze gedachten. Als de televisie uitgaat, leg ik op haar verzoek mijn tienerdochter uit waar dit allemaal over ging. Interessant om haar een kijkje in de keuken te geven van toen, hoe de dingen in het echt gaan. Oosting doet geen recht aan de historische proportionaliteit, bedenk ik ondertussen. Ook dit zet ik nog even op de sms. De commentator belt me nog even om de dingen op een rijtje te zetten.

Ik bekijk mijn e-mail en zie een bericht van de boeddhistische Tempel van Licht van Mededogen uit Antwerpen. De plaatselijke shinroshi stuurt zijn nieuwsbrief die ik altijd graag lees. Ik ben er nooit geweest, maar dit is van mijn geestelijke vrienden in Namu Amida Butsu. Licht van Mededogen komt me sympathiek over. Amida Boeddha vertegenwoordigt mede het onmetelijke licht. Datzelfde licht dat leven geeft maar het ook neemt wanneer wij, mensen, de atmosfeer te vol stoppen met broeikasgassen.

Het licht komt vandaag goed binnen, het is per slot van rekening de dag na de dag waarop boeddhisten de verlichting van Gautama vieren. Rohatsu, heet dit in het Japans. Traditioneel wordt er in zen dan lang gezeten. Een hele nacht lang zelfs kun je aanstaande vrijdag, 12 december, meezitten met mijn sangha, in het Zen Centrum Amsterdam. Dat is van Kanzeon, gewoon de bodhisattva van het mededogen, zonder licht.

Iets ergert mij vandaag aan al dat mededogen, de vluchtheuvel van de moderne boeddhist. Is het omdat ik als journalist, als luchtmachtofficier, als ambtenaar en vervolgens als leidinggevende in het bedrijfsleven, met mijn handen zo diep, zo verrekte diep, in de modder heb gestaan? De modder, diezelfde modder waarin volgens goed-boeddhistische beeldspraak de lotus bloeit. De lotus die zelfs niet kan bloeien zonder dat zijn wortels vanuit de ondergrond tot naar boven het wateroppervlak groeien.

De Japanse zenleraar en filosoof Hisamatsu, mijn grote inspiratiebron van tegenwoordig, sprak na de Tweede Wereldoorlog harde woorden over zijn regering en diens vijanden. Hij vond het kapitalisme en de regimes die de wereld in deze oorlog hadden gestort, corrupt. Ook hij wordt door andere aanhangers nu vaak aangehaald in een context van compassie, maar ik zie hem als iemand die zich realiseerde dat je een ei moet breken, wil je het kunnen bakken. Dat is verdomme zen: wie niet kan breken, kan ook niet bouwen. Wij herinneren ons graag rechtvaardige, het boeddhisme goed gezinde heersers. Maar gebruikten zij niet ook hun zwaard?

Ja, ik kom in kringen van defensie. Ja ik haal wel eens uit naar de geest van pacifistisch socialisme die mij uit de boeddhistische wereld tegemoet walmt. Het is omdat ik in de krijgsmacht mensen ken die ik niet durf te veroordelen om hun beroep. Ik veroordeel niemand. Ik zegen ook de vliegtuigen niet. Maar ik zou er begrip voor hebben wanneer het Nederlandse kabinet gehoor geeft aan het Amerikaanse verzoek om onze F16’s naar de strijd in Syrië en Irak te sturen. Opvang van vluchtelingen hier en strijd daar gaan samen als yin en yang.

De F16-piloten die daar eventueel bommen zouden gooien, mijn god, ze zijn misschien wel opgeleid door de mensen die ik ooit mee heb opgeleid. Mijn mededogen zou hen gelden die zich, samen met hun familie thuis, terdege bewust zijn van hun persoonlijke risico wanneer ze zich met de schietstoel moeten redden en neerkomen in een gebied waar strijders van de Islamitische Staat rondlopen.

Ik ben nog te veel gewend om leiding te geven in de samsara om me daar met de rug vanaf te wenden, naar de nirvana toe. Er is vrede, er is oorlog. Maar daar hoor ik boeddhisten nooit over. Die zijn van de innerlijke vrede, voor zichzelf, en tegen oorlog. Maar vrede is goed en oorlog is fout, is een in mijn ogen onboeddhistische redenering. We leven in een wereld vol modderige compromissen waarin ik niet durf te zeggen waar precies corrupt begint en waar het eindigt. Zelfs Gautama sloot omwille van zijn eigen overleving en die van zijn orde compromissen met wereldlijke heersers en kneep een oogje toe voor hun moordzucht, wanneer je mag geloven wat Batchelor hierover schrijft in de historische reconstructie in zijn boek Confessions of a Buddhist Atheist.

Boeddhisten, daar heb je in de samenleving maar weinig aan, wanneer het erom gaat echt verantwoordelijkheid te nemen. Het zijn te vaak randfiguren, dromerige bouwers zonder het vermogen of de bereidheid een ei te breken, als de omstandigheden dit nodig maken. Wie is in het boeddhistische pantheon eigenlijk de bodhisattva van het bouwen en breken?

Namu Amida Butsu,

Taigu

One thought on “De bodhisattva van het bouwen en breken”

  1. Ja Jules, passief mededogen verdient die naam niet. Maar misschien is Boeddha een vluchtheuvel voor zielen die de werkelijkheid van hemel plus aarde even of misschien wel een leven lang niet aankunnen. Ik vraag me dikwijls af of ik hier niet in het godenrijk verkeer. Boeddhisme praktiseren in het Himalayaklimaat lijkt me toch wat anders dan in een kapitalistische, consumptierijke en airco geconditioneerde omgeving als de onze. Toch ben ik ook wel weer zeer dankbaar dat ik hier geboren ben en dat verplicht toch naar mensen die het minder getroffen hebben. Laat niemand het wagen te zeggen dat het hun karma is. (Echt, dat hoor ik wel eens.)

    Like

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s