Domme boeddhisten

Kritische toetsing van boeddhistische dogma’s en doctrines: dit is waar het aan ontbreekt. Het gevaar is dat van een in zichzelf gekeerd boeddhisme.

Die domme boeddhisten toch in het Westen, die mediteren en mediteren, en er ondertussen met hun verstand maar niet bij kunnen dat andere boeddhisten tot geweld in staat zijn, zoals in Myanmar.

Die domme boeddhisten toch uit de begintijd van het boeddhisme, die zich bezighielden met hun eigen verlossing, maar nog niet in klaar waren voor de ware Dharma, omdat het inzicht dat alle dharma’s leeg zijn, buiten het bereik van hun geestelijke ontwikkeling lag.

Die domme boeddhisten toch, die zich vastklampten aan uiterlijkheden, aan tempels en teksten; zo benamen zij zich de mogelijkheid om zich te realiseren dat alles al in verlichte staat aanwezig is en dat de enige opdracht is in andere levende wezens dit lichtje van bevrijding aan te steken.

Die domme boeddhisten toch in het Westen, van wie de geestelijke ontwikkeling aan de oppervlakte blijft steken, omdat zij genoegen nemen met een vereenvoudigd boeddhisme in plaats van zich te oefenen volgens de instructies die Gautama Boeddha in zijn leringen achterliet.

En zo is de cirkel rond. Uit het oorspronkelijke boeddhisme ontwikkelde zich Mahayana. Uit Mahayana een universalistisch boeddhisme, dat vleugels kreeg toen het Westen zich ontvankelijk toonde voor op maat gemaakte, vereenvoudigde versies daarvan. De reactie, terug naar de bron, liet niet lang op zich wachten.

Met iedere vorm van boeddhisme is een apologetische reflex verbonden, een zich afzetten tegen andere stromingen. Van alle dogma’s en doctrines is die van de leegte (sunyata) de meest gewaagde, meest vérgaande, meest discutabele. Subject en object die in elkaar vervloeien, de identiteit van samsara en nirvana, meditatie die gelijk is aan verlichting: het resoneert bij menig boeddhist, maar is het ook waar, houdbaar bij kritische toetsing?

Interne toetsing van boeddhistische dogma’s en doctrines aan elkaar, en externe toetsing, van boeddhistische verklaringsmodellen aan die van niet-boeddhistische stromingen: dit is waar het aan ontbreekt. Het gevaar is dat van een in zichzelf gekeerd boeddhisme.

4 gedachten over “Domme boeddhisten”

  1. Voodoo: dat wat je gelooft: bestaat;
    dat wat je niet gelooft, bestaat niet.

    De Boeddha leerde in essentie Nangpa (hij/zij die naar binnen kijkt).
    Domheid of intelligentie heeft hier niets mee te maken.

    Moge deze reactie bijdrage aan liefde, mededogen, vreugde en gelijkmoedigheid.
    Amen voor jou.

    Eric.

    Like

  2. Deze reactie op vragen over mijn artikel ‘Domme boeddhisten’ is eerder gepubliceerd in het Boeddhistisch Dagblad van 10 maart 2018: https://boeddhistischdagblad.nl/nieuws/106583-taigu-domme-boeddhisten/#comment-61837

    Punt één: Er bestaan academische disciplines zoals ‘comparative philosophy’ en ‘religious studies’ die in staat zijn verschillende stromingen aan een kritische analyse te onderwerpen, ook in vergelijkend perspectief.

    In Nederland hebben wij in André van der Braak een hoogleraar ‘boeddhisme in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities’. Zijn boek ‘Nietzsche and Zen’ (2013) is een voorbeeld van wat mogelijk is op dit gebied.

    Punt twee: Wat ik mis in het westerse boeddhisme is het soort ‘systematische theologie’ dat in christelijke tradities een basis van kritische verantwoording onder de ingenomen geloofsposities legt.

    De verantwoordingsbasis die onder de geloofsposities van westerse boeddhistische tradities ligt, is duizend tot tweeduizend jaar oud (Abhidhamma, Vasubandhu, Nagarjuna, Buddhaghosa e.d.). Meestal vallen westerse boeddhistische tradities niet terug op zulke ‘moeilijke’ teksten, maar op sutra’s, commentaren en de interpretatie van leraren. Het resultaat is een bij elkaar geraapte mengelmoes van geloofsposities die vaak steunen op bronnen die bedoeld waren voor boeddhistische monniken.

    Maar het westerse boeddhisme is in meerderheid lekenboeddhisme. Is er iemand die voor dit ‘nieuwe boeddhisme’ een geactualiseerde basis van verantwoording ontwikkelt? Is er iemand die een rechtvaardiging kan geven voor de monofocus op meditatie (zonder precedent in de boeddhistische geschiedenis) en voor de heilswerking van meditatie? Iemand die onderbouwt hoe goed en kwaad zich verhouden tot het nondualiteitsboeddhisme, dat een ethiek verkondigt van compassie, verdraagzaamheid en vrede? Iemand die uitwerkt hoe een combinatie van boeddhisme en christendom eruit zou kunnen zien?

    Punt drie: Bij gebrek aan transparantie en verantwoording bestaat het risico dat westers boeddhisme en tradities daarbinnen zichzelf herhalen en bevestigen, en dus in zichzelf gekeerd raken. (De voorbeelden van ‘domheid’ die ik in mijn korte artikel aanhaal, zijn ontleend aan ideeën die tradities onderling over elkaar koesteren.)

    Lees dit artikel eens in de New York Times van 5 maart 2018, ‘Why are we surprised when buddhists are violent?’ Link: https://www.nytimes.com/2018/03/05/opinion/buddhists-violence-tolerance.html. Dit gaat precies over de risico’s van een in zichzelf gekeerd westers boeddhisme, dat door gebrek aan focus op de maatschappelijke praktijk volgens de auteurs zelfs (onbedoeld) geweld tegen andersdenkenden kan legitimeren.

    Like

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s