ARA290

Nieuw middel tegen dunne vezel neuropathie

Test op sarcoïdosepatienten in Leids Universitair Medisch Centrum

door Jules Prast

Een middel tegen dunne vezel neuropathie dat meer symptomen verlicht dan alleen de pijn? Dat bovendien in staat is om weefselbeschadiging in zenuwvezels te herstellen? Het klinkt te mooi om waar te zijn, maar toch wordt er in Nederland aan gewerkt.

ARA 290, zoals het middel heet, is een nieuw soort biologisch medicijn dat ontwikkeld is in een Amerikaans laboratorium. Je dient het jezelf toe met een dagelijkse injectie. Het wordt momenteel in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) getest op sarcoïdosepatiënten met dunne vezel neuropathie.

De wetenschappelijke studie vindt plaats onder verantwoordelijkheid van prof. dr. Albert Dahan. Hij staat aan het hoofd van de afdeling anesthesiologie van het LUMC. Anesthesiologen zijn bij uitstek deskundig op het gebied van pijnbestrijding.

Prof. Dahan is optimistisch gestemd over het nieuwe middel: “Het onderzoek dat tot nog toe gedaan is, laat spectaculaire resultaten zien bij ongeveer de helft van de patiënten. Zij ondervinden een duidelijk meetbare verbetering van hun klachten. Het middel lijkt bovendien geen bijwerkingen te hebben.”

Antilichamen

De man achter ARA 290 is dr. Tony Cerami, een Amerikaanse biochemicus. Hij heeft de afgelopen dertig jaar baanbrekend werk verricht met zijn onderzoek naar de werking van het immuunsysteem. Dr. Cerami geldt als één van de ontdekkers van TNF alfa, een stofje (cytokine) dat in het lichaam ontstekingsreacties aanjaagt.

Met zijn ontdekking heeft hij aan de basis gestaan van de ontwikkeling van biologische medicijnen die TNF alfa blokkeren. Middelen zoals infliximab (Remicade) werken door deze blokkeerfunctie als een soort stroomonderbreker. Ze bevatten antilichamen die ontstekingsreacties afremmen wanneer bij ziektes zoals sarcoïdose het afweersysteem op hol slaat.

“Ik ben er altijd in geïnteresseerd geweest om dingen anders te benaderen,” vertelt dr. Cerami. Met zijn 72 jaar is hij nog altijd volop actief als onderzoeker. “Eerder in mijn carrière heb ik me beziggehouden met diabetes. Daar heb ik een test voor uitgevonden die het bloedsuikergehalte van patiënten beter in beeld brengt.”

ARA 290 kwam dr. Cerami op het spoor door zijn onderzoek naar TNF alfa. “Dat ontstekingsreacties schade toebrengen aan dunne zenuwvezels zie je bij verschillende ziektes. Dunne vezel neuropathie kende ik al van diabetes. Ik kwam het opnieuw tegen bij de ontstekingsziektes waarbij TNF alfa een rol speelt, zoals sarcoïdose.”

Toegevoegde waarde

Dunne vezelneuropatie, legt hij uit, gaat vaak samen met autonome dysfunctie (ontregeling van het autonome zenuwstelsel). “Behalve pijn hebben mensen dan klachten als hartkloppingen, duizeligheid, een drukkend gevoel op de borst, eten dat slecht zakt, ontlastingsstoornissen en vermoeidheid.”

Over de precieze aard van autonome dysfunctie is bij artsen weinig bekend. Dr Cerami: “De behandelingsmogelijkheden zijn in de praktijk beperkt. Je kunt de neuropathische pijn proberen te bestrijden met medicijnen als Amitriptyline en Lyrica. Maar dat is het dan ook. Dit prikkelde mijn belangstelling om te zoeken naar een middel dat hier uitkomst zou kunnen bieden.”

Dat middel werd ARA 290. Dr. Cerami benadrukt dat het de onderliggende ziekteprocessen niet geneest. “De toegevoegde waarde ervan is dat het meer symptomen verlicht dan alleen de pijn en weefselbeschadiging van dunne zenuwvezels kan herstellen. ARA 290 doet iets anders dan infliximab, maar het kan bij sommige patiënten mogelijk in plaats daarvan worden gebruikt. Terwijl je infliximab in het ziekenhuis uit een infuus krijgt, kun je je ARA 290 zelf toedienen. Dat scheelt in de kosten.”

Grensverleggend

Dr. Cerami is een goede bekende van het LUMC. Hij bekleedt er al vele jaren een gasthoogleraarschap. De keuze om in dit ziekenhuis een studie naar het effect van zijn uitvinding bij sarcoïdosepatiënten onder te brengen, is mede bepaald door de deskundigheid die in Nederland aanwezig is op het gebied van dunne vezel neuropathie.

Hij roemt het grensverleggende promotie-onderzoek dat dr. Hoitsma, inmiddels neuroloog in het Leidse Diaconessenhuis, hiernaar heeft gedaan onder begeleiding van prof. dr. Marjolein Drent. Zij samen brachten uit hun patiëntenbestand de eerste groep proefpersonen aan bij het LUMC. Toen er voor een vervolgstudie een tweede groep nodig was, werd een beroep gedaan op het expertisecentrum in het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein.

Hoe lang nog voordat artsen ARA 290 aan sarcoïdosepatiënten kunnen voorschrijven? Prof. Dahan: “Tot zover is het middel getest op kleinere groepen patiënten met verschillende ziektebeelden. Wil je het geregistreerd krijgen in Europa, de Verenigde Staten en Japan, dan vereisen de toezichthouders mogelijk een aantal grootschaliger studies. Er lopen inmiddels aanvragen, maar met het hele proces kan nog wel een jaar of vijf gemoeid zijn.”

[kader 1]

Hoe gaat de studie in zijn werk?

De wetenschappelijke studie naar ARA 290 betreft een zogeheten ‘dubbelblind onderzoek’ waarbij noch patiënten noch onderzoekers weten of een deelnemer zich het middel zelf toedient of een placebo. Pas na afloop wordt dit aan de proefpersonen meegedeeld.

De dagelijkse leiding berust bij onderzoeksarts Lara Heij en haar Italiaanse collega-anesthesioloog Paolo Proto. Zij sturen een groep van ruim tien derde- en vierdejaarsstudenten geneeskunde aan die de proefpersonen begeleiden. Voor de studenten is dit een leerrijke wetenschapsstage.

Voordat sarcoïdosepatiënten tot de proef worden toegelaten, stelt het LUMC aan de hand van een aantal medische tests eerst vast of ze daadwerkelijk de symptomen van dunne vezel neuropathie vertonen.

Deelnemers krijgen een training om te leren zichzelf in een huidplooi van het bovenbeen een injectie toe te dienen. Dit doen ze vervolgens vier weken lang een maal per dag thuis.

Via de medische tests vóór, tijdens en na deze periode wordt het effect van ARA 290 bepaald. Bijvoorbeeld in de ogen worden dunne zenuwvezels bestudeerd op eventuele veranderingen; ook worden er huidbiopten afgenomen. Vanaf het begin van de proef tot drie maanden erna krijgen deelnemers bovendien wekelijks een geneeskundestudent aan de telefoon om aan de hand van een vragenlijst scores op te nemen voor een hele serie symptomen.

[kader 2]

Meer weten of reageren

redactie@sarcoscoop.nl

De auteur van dit artikel nam zelf als proefpersoon deel aan het LUMC-onderzoek naar ARA 290. Hij publiceerde over zijn ervaringen op zijn blog, http://www.julesprast.nl.

%d bloggers liken dit: