Op de boeddhaweg

image

Welkom op de boeddhaweg bij Dhammablog.nl, een website over een ontdekkingsreis in de grote, wondere wereld van het boeddhisme, een van de grote religies en wijsheidstradities uit de wereldgeschiedenis.

Boeddhaweg is een concept dat zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld, maar dat in historische zin nauw verbonden blijft met de oorspronkelijke verwoording van het Achtvoudig Pad, toegeschreven aań Gautama Boeddha. Over het antwoord op de vraag in hoeverre de historisch-tekstuele traditie omtrent Gautama aanknopingspunten bevat voor navolging van ‘de Boeddha’, wordt binnen de boeddhistische familie echter verschillend gedacht.

“Boeddha kan nooit worden gekend als object maar alleen als een staat van Zelf-Ontwaken, als Ontwaken ontwaakt tot Zichzelf,” zo vat de Japanse filosoof en zenvernieuwer Hisamatsu Shin’ichi (1889-1980) een kerninzicht van vijftien eeuwen Zen samen. De boeddhaweg van Zen kent dan ook een andere insteek dan die van de historisch-tekstuele traditie, al betekent dit niet noodzakelijkerwijze dat er tussen beide een onoverbrugbaar contrast bestaat. Het is zeer wel mogelijk in Mahayana, waarvan Zen een school is, een continuïteit te ontwaren ten opzichte van de inzichten van het oorspronkelijke boeddhisme.

Mijn blogartikelen documenteren het spoor van zelfstudie en beoefening dat ik heb gevolgd en volg sinds ik mijn eerste schreden zette op het gebied van Zen & Boeddhisme. Ik onderzoek zowel het een (Zen in al zijn historische gedaanten) als het ander (het oorspronkelijke Boeddhisme en zijn contemporaine nazaten). En soms, wanneer ik mijn artikelen teruglees, dan zie ik dat deze niet zelden ook een spoor blijven etaleren van mijn onwetendheid.

Inquire within

Thuisloos thuis
Mijn wijze van beoefening is meegegroeid met de tijd. Mijn spirituele ‘thuisloze thuis’ ligt uiteindelijk binnen het Zenboeddhisme, in het bijzonder bij dat van mijn sangha van het Zen Centrum Amsterdam en mijn leraar Nico Tydeman. In de sangha gaat een deugdelijke zentraining hand in hand met een open geest voor de wereld en voor complementaire vormen van beoefening. Dit in de wetenschap dat de inspiratie van zen in de tegenwoordige tijd een moderne vertolking behoeft om relevant te blijven.

Ik voel bovendien een duidelijke affiniteit met Hisamatsu (hierboven al genoemd), die het Japanse zen na de Tweede Wereldoorlog ingrijpend aanpaste voor een nieuwe tijd. Ook met Sheng-yen (1930-2009), de Chinese boeddhist die de traditie van chan naar de Verenigde Staten en Europa bracht, voel ik mij verbonden.

Met Hisamatsu en Sheng-yen volg ik het spoor van de Zen & Boeddhisme terug naar China, het geboorteland van Zen (Chan), naar legendarische, mogelijk mythologische figuren als Bodhidharma en Linji. Hun werken en denken worden vaak beschreven in teksten van volgelingen, omwille van de autoriteit toegeschreven aan hun ilustere voorbeeldleraren. Dit is in de geschiedenis van Zen een terugkerend patroon.

Een aantal andere van mijn inspiratiebronnen moet worden genoemd:

– Vasubandhu, een van de geestelijke vaders van de boeddhistische Yogacaraschool in het India van de vierde of vijfde eeuw; het zwaartepunt van Yogacara zou zich later verplaatsen naar China.

– De Chinese meditatiemeester Chih-I, die in de zesde eeuw aan de wieg stond van Tiantai, een invloedrijke school van universalistische boeddhistische systeembouw die grote inspiratie putte uit de Lotus sutra.

– Shinran Shonin, de reine-landboeddhist uit het Japan van de dertiende eeuw, die mij een grootse, grootse schok heeft gegeven met zijn existentiële herbezinning op de grondslagen van Mahayana en het onvermogen van (de meeste) mensen om de boeddhaweg op eigen kracht af te leggen. Reine-landboeddhisme is vanouds volks en laagdrempelig; het is vaak gecombineerd met zen, een gemengde praktijk waarin ik mij goed kan vinden. Begrippen als ‘shinjin’ (diep toevertrouwen) en ‘bombu’ (de mens met al zijn beperkingen) hebben zich genesteld in mijn ervaringshorizon. De nembutsu (‘namu-amida-butsu’) heeft zich voor mij ontwikkeld tot een meditatieve mantra en een belangrijke koan.

– Shinrans tijdgenoot Eihei Dogen, de mystieke zenmeester en literaire held van Japan, die o.a. sprak en schreef over boeddhaweg, boeddhanatuur en vele andere kernbegrippen uit het zenboeddhisme. Alle zesennegentig hoofdstukken van zijn verzamelbundel Shobogenzo zijn op deze website beschikbaar, evenals Fukanzazengi, een tekst met zijn aanwijzingen voor de zitmeditatie.

– Twee andere Japanse zenmonniken blijven mij inspireren, de gevatte, pragmatische leraar Bassui Tokusho (veertiende eeuw) en de rondzwervende dichter Ryokan Taigu (eind achttiende, begin negentiende eeuw). Mijn boeddhistische naam ‘Taigu‘ (grote dwaas) symboliseert mede mijn verbondenheid met deze speelse dichter, die evenals ik nu de grondervaring van het Reine Land in zijn hart droeg.

– Tot slot zou ik nergens zijn zonder het levende voorbeeld en het rijke, veelzijdige oeuvre van Thich Nhat Hanh, de Frans-Vietnamese zenboeddhist. Zijn nadruk op ‘inter-zijn’ gaat terug op de Chinese boeddhistische school van Huayan, de school van de Avatamsaka sutra. Deze school gaat uit van de interpenetratie van alle fenomenen.

Een aantal andere aspecten van Thich Nhat Hanhs werk moeten op deze plaats eveneens worden gememoreerd. Hij vertolkt een brede, inclusieve visie, die bouwt op de hele tekstuele traditie sinds het optreden van Gautama Boeddha. Hoewel hij vooral bekendheid geniet om zijn praktische benadering van mindfulness, verantwoordt hij in zijn oeuvre ook uitgebreid de filosofische fundamenten die als zijn boeddhistische vertrekpunten dienen. Tot slot betrekt Thich Nhat Hanh voorts niet-boeddhistische filosofie en religie in zijn visie, in een poging bruggen te slaan en respectvolle wederzijdse dialoog te stimuleren.

Onafhankelijk
Deze lijst is niet uitputtend. De boeddhaweg is voor iedereen een verschillende, persoonlijke kronkelweg. Ook mijn omzwervingen verlopen nooit zonder omwegen. Zo dragen de sutra’s uit de Pali Canon (de teksten van het oerboeddhisme) en de exegese hiervan door eigentijdse theravadins als Bhikkhu Bodhi en Thanissaro Bhikkhu mede brokstukken bij aan mijn begrip van de boeddhistische leer en alternatieve vormen van meditatieve beoefening.

De ene keer vertoef ik in het spirituele gezelschap van Bodhidhama en Linji, de anders keer in dat van Bhikkhu Bodhi en Thanissaro Bhikkhu. Wat ik altijd met me meedraag is de tekst van de Hartsutra en die van de Diamantsutra. De grenzen die sommige mensen trekken tussen verschillende stromingen, steek ik fluitend over, in het belang van vrijmoedig, experimenteel onderzoek; ik ben niet iemand die zich laat insnoeren door beperkende doctrinaire lijntjes. Ik voel me in staat tot zulke omzwervingen door de open geest van Zen, mijn houvastloze thuis waarheen ik altijd terugkeer.

Wat ik noem aan inspiratiebronnen zijn gestalten van mijn reis die mij zijn bijgebleven en bronnen waarbij ik steeds weer opnieuw te rade kan gaan voor spirituele voeding. Als onafhankelijke geest neem ik niemands teksten voetstoots aan. Hoewel Zen zichzelf niet zou zijn zonder nadruk op praktische beoefening, maken studie en een open geest voor het andere eveneens deel uit van de boeddhaweg, van iedere boeddhaweg, dus ook van de zenweg.

Dansen in het duister
Deze website staat dan ook vooreerst in het teken van ‘dansen in het duister’, van zoeken en tasten naar ervaringen die in laatste instantie vaak woordeloos het beste tot hun recht komen. En voor zover ik hier antwoorden probeer te formuleren, zijn deze hooguit gedeeltelijk, onvolkomen en veranderlijk. De kern van zen is immers leven zonder enig tastbaar houvast.

In deze geest schrijf ik op mijn blog over praktische vragen zoals verschillende vormen van meditatie, maar ook over filosofie en religie, en de relatie van spiritualiteit met maatschappij, politiek en sociaal handelen. De zoekfunctie kan de lezer wellicht op gang helpen, evenals de pagina’s waarin ik de beginselen van Zen en Reine Land-boeddhisme toelicht.

Behalve in mijn artikelen vind je ook informatie en leessuggesties op het gebied van boeddhisme onder het kopje ‘Bronnen‘. Hier staan o.a. teksten en verwijzingen naar inspiratiebronnen die ik hierboven heb genoemd.

Hopelijk kan de hier geboden informatie lezers met een belangstelling voor Zen en Boeddhisme tot inspiratie strekken bij hun studie en beoefening. Iedere impressie, hoe vluchtig ook, laat een spoor na. Of, wanneer en hoe een zaadje wortel schiet, dat weet niemand. De spirituele ontwikkeling van mensen weeft zich uit vele losse draadjes die van her en der komen aanwaaien. 

Taigu

%d bloggers liken dit: